Dane dotyczące α-PVP na podstawie raportów EMCDDA i WHO
α-PVP był przedmiotem oceny przeprowadzonej zarówno przez Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) jak i Światową Organizację Zdrowia (WHO) dotyczącej oceny ryzyka zażywania w aspekcie powodowania zagrożenia życia i zdrowia osób go przyjmujących.
α-PVP został zgłoszony do Systemu Wczesnego Ostrzegania (EWS) w kwietniu 2011 roku we Francji. Zgłoszenie będące przedmiotem ostrzeżenia dotyczyło przejęcia 5 kg białego proszku zawierającego α-PVP i pentedron. Konfiskata została dokonana przez francuskie organy celne w lutym 2011 r. Informacje uzyskane na podstawie badań przeprowadzonych na zwierzętach wskazują, że efekt α-PVP jest podobny do efektu jaki jest obserwowany przy przyjmowaniu innych stymulantów takich jak MDPV, kokaina i metamfetamina. α-PVP i jego stereoizomery są używane w badaniach naukowych oraz jako materiał odniesienia w celach klinicznych i sądowych. Obecnie brak jest potwierdzonych doniesień dotyczących innych legalnych zastosowań α-PVP w medycynie (farmacji), przemyśle, kosmetyce czy też rolnictwie. Produkcja -PVP jest stosunkowo prosta i nie wymaga wysokiego stopnia wiedzy chemicznej i skomplikowanej aparatury. Synteza α-PVP jak również innych syntetycznych katynonów może odbywać się w temperaturze pokojowej przy zapewnieniu dostępu do odpowiednich materiałów wyjściowych i standardowej aparatury chemicznej.
Sposób zażywania α-PVP dotyczy bardzo często jego łączonego przyjmowania z innymi związkami, co może występować zarówno w sposób świadomy jak i nieświadomy. Analiza konfiskowanych produktów pokazuje, że ich skład może się niejednokrotnie znacznie różnić zaś użytkownicy nierzadko nie są świadomi zarówno rodzaju jak i dokładnej dawki substancji, która jest przez nich spożywana.
Przypadki ostrych zatruć
W latach 2011 – 2015 w skali Unii Europejskiej zgłoszonych zostało 205 przypadków ostrych zatruć z udziałem α-PVP. Przypadki te związane były z występowaniem ostrych objawów klinicznych związanych z koniecznością udzielenia pomocy szpitalnej. W 191 z tych przypadków obecność α-PVP została potwierdzony analitycznie w jednej lub więcej próbek biologicznych pobranych od pacjentów. Szczegółowe dane dotyczące zatruć dostępne były dla 29 przypadków. W 50 % przypadków u poszkodowanych osób wykrywane były również inne substancje w szczególności związki z grupy benzodiazepin. Do najczęściej pojawiających się objawów należy zaliczyć: częstoskurcz, wysokie ciśnienie krwi, rozszerzenie źrenic, nadmierna potliwość, zdenerwowanie, rozdrażnienie i niepokój drgawki i napady padaczkowe, halucynacje.
Przypadki śmiertelne
W latach 2012 – 2015 odnotowano 116 śmiertelnych przypadków związanych z używaniem α-PVP. W 115 z tych przypadków α-PVP był potwierdzony metodami analitycznymi w jednej lub więcej próbek biologicznych. W 23 przypadkach (20 %) α-PVP był wskazywany jako przyczyna śmierci lub jako istotny czynnik przyczyniający się do zgonu. W 5 przypadkach α-PVP był jedyną wykrywaną substancją o działaniu psychoaktywnym. W pozostałych przypadkach przyczyna śmierci była podawana jako nieznana lub też wskazywane były inne przyczyny zgonu. Przyczyny te były zróżnicowane, do najczęściej wymienianych należały: powieszenie, utoniecie, upadek z wysokości, wypadek drogowy, zatrucie tlenkiem węgla, utrata krwi jak również zatrucie innymi substancjami chemicznymi.
W większości przypadków śmiertelnych w próbkach stwierdzano obecność wielu związków chemicznych, co dotyczyło benzodiazepin, alkoholu, opiatów, opioidów, antydepresantów i antykonwulsantów. Z drugiej strony w próbkach znajdowane były związki z grupy stymulantów takie jak: pochodne amfetaminy, pseudoefedryna i syntetyczne katynony (na przykład MDPV, pentedron, 4-MEC, 3-CMC). W licznych przypadkach zgonów brakowało informacji dotyczących ilości zażytego α-PVP, drogi podania i objawów poprzedzających śmierć. W tych sytuacjach, gdzie w opisie przypadków podawany były objawy poprzedzające zgon, należały do nich najczęściej: częstoskurcz, podwyższona temperatura ciała, nadmierna potliwość, zdenerwowanie, rozdrażnienie i niepokój, konwulsje lub napady padaczkowe, zmieszanie, anormalne zachowanie, rabdomioliza (rozkład mięśni poprzecznie prążkowanych). Objawy te były zbieżne z tymi jakie występowały w przypadkach ostrych zatruć nawet biorąc pod uwagę równoczesne występowanie w badanych próbkach innych związków psychoaktywnych włączając w to inne środki z grupy stymulantów.
α-PVP wpływa również negatywnie na sprawność psychomotoryczną kierowców. Pomimo braku w tym zakresie szczegółowych danych sugeruje się, że syntetyczne katynony (stymulanty) mogą upośledzać percepcję bodźców, zdolność krytycznego myślenia, zdolność do oceny ryzyka. Ponadto, gdy następuje wyczerpanie działania stymulującego, osoba prowadząca pojazd zazwyczaj zaczyna odczuwać zmęczenie, niepokój i rozdrażnienie.
Brak jest wyników badań wykonanych na pacjentach, dotyczących podatności α-PVP do nadużywania i możliwości wywoływania uzależnienia, jednakże dane otrzymane na podstawie badań przeprowadzonych na zwierzętach wyraźnie wskazują na duże prawdopodobieństwo występowania obu tych efektów. α-PVP jest używany zarówno jako środek pierwszego wyboru przez użytkowników w celach osiągnięcia pozytywnych doznań jak również przez osoby, które mają problemy z nadużywaniem innych środków psychoaktywnych. Do tej drugiej grupy zaliczają się osoby przyjmują dożylnie opioidy i inne stymulanty, które wykorzystują α-PVP jako związek przejściowy przy wychodzeniu z uzależnienia. Warto także nadmienić, że jedynie w latach 2013 – 2015 dane literaturowe podają opisy 31 przypadków śmiertelnych, w których przewija się spożywanie α-PVP.
Dostępność na rynku
W latach 2011 – 2015 w Europie skonfiskowano ponad 750 kg α-PVP głownie w postaci proszku i rzadziej tabletek. Niekiedy α-PVP bywa również wykrywany w postaci kapsułek, suszu roślinnego, cieczy czy znaczków. Najliczniejszą grupę konfiskat stanowią przejęcia pochodzące z importu z Chin. Ponadto, dwa nielegalne laboratoria wytwarzające α-PVP, w których α-PVP był przeznaczony na rynek krajowy oraz eksport, zostały wykryte w Polsce.
Nazwy uliczne α-PVP obejmują: grind (Belgia), flakka (Chorwacja, Cypr, Wielka Brytania i Turcja), gravel (Cypr i Turcja), Crystal Love (Finlandia), Pure NRG (Niemcy), Snow Blow (Irlandia) i Vanilia Sky (Malta). W poszczególnych krajach występują rozmaite nazwy produktów zawierających α-PVP wśród, których można wymienić na przykład: „Yayo soft”, „Yayo experimental”, „1NRG” (Belgia); „Ocean Breath” (Cypr); “Guarana Coco jumbo”, „Cherry Coco jumbo”, „Iloveparade”, „Sensation” (Czechy); „NRG3”, „Energy 3”, „PV-11” (Francja); „Pure NRG” (Niemcy); „A-1 PUP” (Włochy); „E21”, „G-Y”, „S1 Turbo”, „GIE-ES M” (Polska); „Sextasy”, „Bloom”, „Quick Silver”, „Formula 3”, „Ivory”, „Vanila Sky” (Portugalia); „Doves”, „Fire Ball”, „Green Speed”, „Knock out”, „Max”, „Speedway”, „Total speed”, „Ultra Violet Exclusive” (Słowacja); „NRG-3”, „Energy-3 (NRG-3)”, „Spellweaver” (Wielka Brytania). Niektórzy użytkownicy mogą nie być świadomi przyjmowania -PVP ponieważ zakupili środek z grupy dopalaczy, którego skład najczęściej nie jest podawany. Najczęstsze drogi podania α-PVP to: donosowo, doustnie, palenie, dożylnie i doodbytniczo.
W Polsce wykryto dwa laboratoria produkujące α-PVP. W pierwszym z nich oprócz -PVP produkowany był także brefedron i zostało ono ujawnione w lipcu 2013 roku w Chorzowie. Wyprodukowano w nim około 50 kg α-PVP z przeznaczeniem zarówno na rynek rodzimy i zagraniczny. Drugie laboratorium wykryto w październiku 2014 w Krakowie, a wytwarzany w nim był również brefedron i NEB. Ujawniona tam ilość α-PVP i brefedronu wynosiła około 4,5 kg. Laboratoria powiązane były z działalnością grup pseudokibiców piłkarskich. W obu przypadkach synteza prowadzona była przez wykwalifikowanych chemików zaś laboratoria posiadały łańcuchy dostawców i dystrybutorów oraz własne strony internetowe, poprzez które sprzedawane były wytwarzane związki.
Dane dotyczące zatruć α-PVP w Polsce
Jak wskazują dostępne dane literaturowe α-PVP został wykryty w 66 przypadkach przebadanych przez Instytut Ekspertyz Sądowych w Krakowie w okresie od początku 2014 roku do połowy 2015 roku. Przypadki dotyczyły głównie prowadzenia pojazdu pod wpływem środków psychoaktywnych, wypadków drogowych, aktów przemocy, jak również zatruć i zatruć śmiertelnych. W większości przypadków (42 na 66) w badanych próbkach krwi wykrywane były również inne substancje w tym nowe substancje psychoaktywne (NPS) i inne środki odurzające i psychotropowe. Badania były wykonywane metodą chromatografii cieczowej z detekcją masową (LC-MS). Oznaczone stężenia wynosiły od śladów (poniżej 1 ng/ml) aż do 6200 ng/ml. Zakresy dla poszczególnych grup przypadków wynosiły: prowadzenie pojazdu pod wpływem/po użyciu α-PVP 6,4 – 99 ng/ml, wypadki drogowe 10,2 – 30 ng/ml, posiadanie narkotyków 1 – 98 ng/ml, zatrucia 1,2 – 56 ng/ml, zgony 1,1 – 6200 ng/ml oraz inne 2,6 – 136 ng/ml. Upośledzenie sprawności psychomotorycznej było zauważalne dla różnych stężeń ale jako wartość progową proponuje się przyjęcie stężenia 40 ng/ml. Przypadki zatruć wskazują, że rekreacyjne przyjmowanie α-PVP stwarza znaczne ryzyko dla zdrowia i może być również zagrożeniem śmiertelnym.
W Polsce w połowie 2012 r. i stał się jednym z najbardziej popularnych narkotyków oprócz 3-MMC i pentedronu. Produkty zawierające α-PVP były sprzedawane jako „research chemicals” (odczynniki do badań laboratoryjnych), „sole do kąpieli”, „pożywki dla roślin”, „środki przeciwko insektom” i inne. α-PVP stanowi biały proszek ale jest też sprzedawany w postaci kapsułek, tabletek, cieczy, znaczków, a nawet gumy do żucia. Proszek jest zazwyczaj sprzedawany w ilości 0,1 – 0,5 g, podczas gdy susz od 0,35 do 2 g. α-PVP był wykrywany w połączeniach z innymi narkotykami takimi jak (MEC, MMC, pentedron, MDPBP, etkatynon i MDPV), syntetycznymi kannabinoidami (UR-144), narkotykami klasycznymi takimi jak (ketamina, MDMA, kokaina, amfetamina) i benzodiazepinami. Drogi przyjmowania są różne i są to: wciąganie do nosa, palenie, dożylnie, doustnie, podjęzykowo lub doodbytniczo. Wskazywane dawki dotyczą 15 – 300 mg (najczęściej około 25 mg). Powtarzane dawki (dorzutki) są bardzo częste i są wykonywane co 30 – 120 min. Podawane na forach internetowych opisy przypadków dotyczą spożywania nawet do 1 g α-PVP. Halucynacje mogą być obserwowane nawet do 24 godzin po spożyciu. Przypadki podawane w literaturze przez Adamowicz i współaut. dotyczyły: jazdy pod wpływem alkoholu (24 przypadki), wypadków drogowych (4 przypadki), posiadania narkotyków (10 przypadków), czynów związanych z przemocą (6 przypadków), kradzieży (2 przpadki), zatruć (4 przypadki) i zgonów (12 przypadków). W czterech przypadkach okoliczności nie były jednoznacznie sprecyzowane. W większości przypadków (42 na 66) α-PVP nie był wykrywany samodzielnie. Był on wykrywany w zestawieniu z 3-MMC, mefedronem, pentedronem, bufedronem, MDPBP, etkatynonem, metylonem, eutylonem, i UR-144. Ponadto, w próbkach krwi wykrywany był alkohol etylowy, kwas tetrahydrokannabinolowy (THCCOOH), amfetamina, metamfetamina, benzyloekgonina oraz benzodiazepiny (diazepam, nordiazepam, lorazepam, klonazepam i 7-aminoklonazepam, metadon, tramadol, i fluoksetyna). Jedynie w 12 przypadkach możliwe było jednoznaczne stwierdzenie, że spożycie α-PVP stanowiło główną przyczynę śmierci.
Dane literaturowe prezentowane przez Katedrę i Zakład Medycyny Sądowej i Toksykologii Sądowo-Lekarskiej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach wskazują na 17 przypadków śmiertelnych (w tym 4 samobójstw) kojarzonych z przyjęciem α-PVP. Materiał biologiczny do badań (krew, mocz oraz wycinki narządów wewnętrznych) do badań był pobierany w trakcie sądowych sekcji zwłok. W analizowanych przypadkach wykazano obecność α-PVP w stężeniach w zakresie 0,02 – 1,60 μg/ml. W trzech przypadkach samobójstw (2 powieszenia samobójcze, l uszkodzenie naczyń krwionośnych z krwotokiem) oraz czterech przypadkach zatruć α-PVP był jedyną substancją psychoaktywną wykazaną w materiale biologicznym. W pozostałych przypadkach obok α-PVP wykazano obecność m.in. amfetaminy, metamfetaminy, ketaminy, metadonu, pentedronu, dezoksypipradrolu, 3-metylometkatynonu, alkoholu etylowego. Zażycie α-PVP zwłaszcza w dużych dawkach, i/lub mieszaninie z innymi psychostymulantami, może wiązać się z wystąpieniem działania kardio i neurotoksycznego, powikłań wielonarządowych, co stwarza co najmniej potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia, a w szczególnych przypadkach nawet życia „konsumenta”. Nie bez znaczenia pozostają także przypadki działań pośrednich po zażyciu substancji z grupy dopalaczy, np. popełnienie samobójstwa.
Status prawny α-PVP w niektórych krajach
Poniżej na podstawie danych zawartych w raportach EMCDDA zestawiono status prawny α-PVP w niektórych krajach świata:
- Australia – α-PVP został potraktowany jako związek nielegalny w Nowej Południowej Walii. Objęcie kontrolą było związane z dwoma przypadkami zgonów osób, które zażyły tą substancję;
- Austria – posiadanie, produkcja i sprzedaż α-PVP jest objęta kontrolą od dnia 26 czerwca 2019 r.;
- Belgia – α-PVP jest substancją kontrolowaną;
- Brazylia – posiadanie, produkcja i sprzedaż α-PVP jest nielegalne;
- Chiny – α-PVP jest substancją kontrolowaną w Chinach od października 2015 r.;
- Cypr – α-PVP jest kontrolowany od dnia 24 czerwca 2011 r.;
- Czechy – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Estonia – α-PVP jest kontrolowany od dnia 2 czerwca 2014 r.;
- Finlandia – α-PVP jest kontrolowany od dnia 30 grudnia 2013 r.;
- Francja – α-PVP jest kontrolowany od dnia 2 sierpnia 2012 r.;
- Niemcy – α-PVP jest kontrolowany od dnia 17 czerwca 2013 r. Niedozwolone jest wytwarzanie, posiadanie, import, eksport, sprzedaż, kupno, wejście w posiadanie i udzielanie tego związku;
- Grecja – α-PVP jest kontrolowany od roku 2006;
- Węgry – α-PVP jest substancją kontrolowaną;
- Irlandia – α-PVP jest kontrolowany na podstawie zapisów generycznych jako pochodna katynonu;
- Włochy – α-PVP jest kontrolowany od dnia 29 grudnia 2011 r.;
- Łotwa – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Litwa – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Norwegia – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Portugalia α-PVP jest związkiem kontrolowanym od dnia 17 kwietnia 2013 r.;
- Rumunia – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Słowacja – α-PVP jest kontrolowany od dnia 1 października 2013 r.;
- Słowenia – α-PVP jest związkiem kontrolowanym od lipca 2014 r.;
- Szwecja – α-PVP jest związkiem kontrolowanym od lutego 2013 r.;
- Szwajcaria – α-PVP jest związkiem kontrolowanym;
- Turcja – α-PVP jest związkiem kontrolowanym od dnia 22 marca 2012 r.;
- Wielka Brytania – α-PVP jest kontrolowany na bazie zapisów generycznych;
- Stany Zjednoczone – od dnia 27 lutego 2014 α-PVP wraz z 9 innymi syntetycznymi katynonami jest objęty tymczasową kontrolą.
Status prawny α-PVP w Polsce
α-pirolidinopentiofenon (α-PVP) jest wymieniony w wykazie substancji psychotropowych grupy II-P stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1591 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4 pkt. 25 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z 29 lipca 2005 r. (tekst. jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 852, 1655, 1818, z 2020 r. poz. 322, 1337) α-pirolidinopentiofenon (α-PVP) stanowi substancję psychotropową.
α-pirolidinopentiofenon (α-PVP) został wciągnięty na listę substancji psychotropowych Ustawą z dnia 24 kwietnia 2015 r. zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 875) obowiązującą od dnia 1 lipca 2015 r.
